หนังสืออ่านเสริมความรู้: การสุขาภิบาล

นอกจากตำราเรียนแล้วเด็กยังต้องมีหนังสืออ่าน

เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีพยายามส่งเสริมให้มีการแต่งหนังสือที่เป็นประโยชน์ในการเรียนรู้ของเด็ก และตัวท่านเองก็หาเวลาที่จะแต่งหนังสือที่ครูจะนำไปใช้ให้เด็กฝึกอ่านและยังมีเนื้อหาสาระที่เสริมการศึกษาในห้องเรียน เนื่องจากการพัฒนาครูและการสรรหาวัตถุดิบให้ครูนำไปใช้สอนเป็นสิ่งที่จะต้องทำไปควบคู่กัน หนังสืออ่านเสริมความรู้ที่ครูเทพแต่งขึ้น เป็นการรวบรวมความรู้ซึ่งไม่เคยมีมาก่อนในประเทศไทยและประมวลขึ้นเป็นภาษาที่เด็กเข้าใจง่าย จดจำง่าย และมีภาพประกอบ

เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีเรียบเรียงแบบสอนอ่านเรื่อง “การศุขาภิบาลสำหรับบุทคลและครอบครัว เป็นความรู้เรื่องการต่อสู้กับข้าศึกที่เราแลไม่เห็นตัว” เมื่อ ปี พ.ศ. 2461 ซึ่งประเทศไทยยังมีบุคลากรทางการแพทย์และสถานพยาบาลสมัยใหม่จำนวนน้อยมาก และชาวบ้านยังพึ่งพิงการรักษาโดยความเชื่อโบราณ โดยไม่ทราบว่าเชื้อโรคคืออะไร การป่วยไข้แต่ละชนิดต่างกันอย่างไร รวมทั้งจะรักษาอนามัยของตนเองเพื่อให้ห่างไกลโรคภัยไข้เจ็บได้อย่างไร ในแต่ละปีจึงมีผู้เสียชีวิตจากโรคระบาดจำนวนมาก เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีเชื่อว่าการสอนความรู้ด้านสุขศึกษา สอนให้รู้จักเชื้อโรคคือหนทางในการรักษาชีวิตของคนในชาติไว้

“การศุขาภิบาลสำหรับบุทคลและครอบครัว เป็นความรู้เรื่องการต่อสู้กับข้าศึกที่เราแลไม่เห็นตัว” เป็นหนังสือเล่มแรกของไทยที่รวบรวมความรู้และวิธีการปฏิบัติตนเพื่อสุขอนามัย ซึ่งแม้จะเขียนด้วยภาษาที่เด็กอ่านได้ รวมทั้งมีรูปภาพประกอบดังเช่นแบบสอนอ่านอื่นๆ แต่ก็สามารถใช้เป็นคู่มือประจำบ้านเพื่อส่งเสริมอนามัยของครอบครัวได้ด้วย จึงน่าจะเป็นที่นิยมในหมู่ประชาชนพลเมือง

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ยังทรงยกเรื่องการแต่งหนังสือเล่มนี้มาเขียนการ์ตูนล้อเลียนเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ซึ่งท่านทรงเรียกว่า “สุขะศึกษาธิการธรรม” และจะสังเกตได้ว่ามีหนังสือเล่มนี้อยู่บนโต๊ะข้างกายดังในภาพ