กวีนิพนธ์

งานเขียนร้อยกรองของครูเทพ

บทกวีซึ่งประพันธ์โดยเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตีส่วนใหญ่รวมอยู่ในหนังสือ “โคลงกลอนของครูเทพ” เล่ม 1-3  ซึ่งได้รับการยกย่องเป็นหนึ่งในหนังสือดี 100 เล่มที่คนไทยควรอ่านประเภทกวีนิพนธ์และบทละคร  บทกวีเหล่านั้นมีเนื้อหาสาระ มุมมอง และข้อคิดที่เป็นประโยชน์ และสะท้อนจุดยืนทางความคิดของท่านได้อย่างชัดเจน  ชลธิรา สัตยาวัฒนาจึงกล่าวว่าครูเทพเป็น “อรรถกวี” ซึ่งมีอยู่ไม่มากนักในประเทศไทย 

ในช่วงแรกของชีวิตราชการ ดูเหมือนท่านจะสนใจเขียนงานร้อยแก้วและบทละครชวนหัวเป็นสำคัญ บทร้อยกรองมีเพียงประปรายและตีพิมพ์โดยใช้้นามปากกาอื่น ยุคทองของบทกวีของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีอยู่ในช่วงหลัง พ.ศ. 2469 เป็นต้นไป เมื่อท่านพ้นจากชีวิตราชการและสามารถแสดงออกได้อย่างอิสระ

ผลงานร้อยกรองชิ้นแรกที่พบ คือโคลงสี่สุภาพซึ่งท่านแต่งให้กับเพื่อนชาวต่างชาติ เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2439 ในช่วงที่ศึกษาอยู่ในประเทศอังกฤษ

นอกจากบทกวีซึ่งลงติพิมพ์ในวารสารต่างๆ และได้รับการรวมเป็นเล่ม  ท่านยังได้แต่งบทกวีเพื่อความบันเทิงร่วมกับมิตรสหายในยามว่าง รวมทั้งได้ประพันธ์เนื้อร้องเพื่อใส่ทำนองเพลงไทยเดิมและเพลงสากล และบางเพลงก็เป็นที่รู้จักกันดี