งานประพันธ์

ผลงานการประพันธ์

เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีเริ่มงานประพันธ์ตั้งแต่เป็นนักเรียน และได้ออกหนังสือทำมือขณะที่ศึกษาอยู่ที่โรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ เมื่อเข้าเรียนโรงเรียนฝึกหัดครูก็ริเริ่มออกวารสารวิทยาจารย์ และระหว่างที่ศึกษาอยู่ต่างประเทศ ก็พบว่าท่านได้ประพันธ์บทกวีภาษาไทยให้แก่เพื่อนร่วมชั้น  

เมื่อจบการศึกษา กลับมารับราชการที่กระทรวงธรรมการ ท่านได้ร่วมกับเพื่อนๆ ออกวารสารหลายฉบับ รวมทั้งแต่งเรื่องสั้นและบทละครลงหนังสื่อต่างๆ โดยในระยะแรกจะใช้นามปากกาว่า “เขียวหวาน” และนิยมแต่งเรื่องเบาสมองและเรื่องรักของหนุ่มสาว  และต่อมา เมื่อภาระการงานเพิ่มขึ้น  ท่านก็เริ่มเขียนบทความที่มีสาระและใช้นามปากกาว่า “ครูเทพ” 

ในด้านร้อยกรอง ครูเทพได้แต่งคำประพันธ์ร้อยกรองไว้จำนวนมากทั้งเพื่อเป็นการผ่อนคลายยามว่าง เพื่อสะท้อนความคิด หรือนำเสนอข้อคิดเห็นเกี่ยวกับสังคมหรือประเทศชาติ บทกวีเหล่านี้ได้รับการรวมเล่มในหลายโอกาส

นอกจากนั้น ท่านยังได้แต่งเนื้อเพื่อใส่ทำนองเพลงไทยเดิมหรือเพลงสากล รวมทั้งได้ประพันธ์บทละครที่มีชื่อเสียงอีกหลายเรื่อง

บางครั้งที่ท่านได้รับเชิญไปปาฐกถาหรือบรรยายความรู้ มีการรวบรวมบทปาฐกถาและบทบรรยายมาพิมพ์เป็นเล่มในรูปของความเรียงหรือบทความ แต่บทบรรยายส่วนใหญ่ไม่มีการบันทึก