ภาพสเก็ตช์โรงเรียนสตรีจุลนาคเมือแรกตั้ง

ภาพสเก็ตช์โรงเรียนสตรีจุลนาคเมื่อแรกตั้ง

 

โรงเรียนสตรีจุลนาค

linsss

อาจารย์ไฉไล เทพหัสดิน บุตรสาวคนโตของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีเล่าว่า

“มาในวันที่ 30 กันยายน 2469 ท่านก็ถวายบังคมลาออกจากราชการ ขณะนั้นท่านอายุยังไม่พ้น 50 พูดได้ว่าอีก 5 เดือน 50 ฉันจะเอาพ่อไปไว้ตรงไหน ฉันทำงานตั้งแต่เช้าจนเย็น ฉันลาออกจากราชินี ออกจากวชิราวุธ ไม่บอกให้พ่อรู้ แล้วก็บอกคุณพ่อว่า ขอเรือนหลังหนึ่ง จะตั้งโรงเรียนในบ้าน เด็กๆ ในบ้าน ลูกของคุณพ่อ คนที่ถัดจากฉันนี่ให้มาเรียนที่นี่หมด ออกจากโรงเรียนเดิมภายใน 15 วัน ฉันก็ตั้งโรงเรียนสตรีจุลนาค ท่านออกเดือนกันยายน พอ 15 ตุลาคม ฉันก็เปิดโรงเรียน

เมื่อฉันตั้งโรงเรียน คุณพ่อถามว่าจะใช้ชื่อโรงเรียนว่าอะไรล่ะ แต่ก่อนมันมีคลอง ปากคลองมหานาคไปต่อคลองเปรม ตัดเข้ามาในบ้าน ซึ่งเป็นที่ของคุณตา ชื่อคลองจุลนาค มีมหานาคกับจุลนาค ปัจจุบันถมไปหมดแล้ว เหลือเพียงลำรางน้ำอยู่ แต่ก่อนเป็นหมู่บ้านจุลนาค เราก็เลยใช้ชื่อว่าจุลนาค”

เปิดโรงเรียนแป๊บเดียว วังโน้น วังนี้ก็ส่งมา กรมพระกำแพงก็ส่ง กรมพระสวัสดิ์ก็ส่งลูกมา มากันเต็มเชียว รถยนต์เป็นแถว ท่านเจ้าคุณนี่ส่งมากันใหญ่ ไม่ช้าโรงเรียนก็ขึ้นพรึ่บๆ เก็บค่าเล่าเรียนคนละ 2 บาท แล้วพอสิ้นเดือนฉันได้ 4 บาท … บาง ร.ร.เขาเก็บกันบาทเดียว ของเราแพงมาก

คุณพ่อท่านสอนเลข ท่านเอากล่องบุหรี่ฝรั่งเป็นไม้บางๆ สมัยก่อนต้องสูบบุหรี่ฝรั่ง ท่านสูบไป๊ป์ บุหรี่ไม่สูบเลย จนแก่เข้านี่ก็สูบ … มันเป็นหีบ เปิดมาเป็นซิการ์ มีตะไกรเล็กๆ สำหรับตัด เอาหีบมาทำเป็นช่องๆ มีไม้ขีดไฟสำหรับใส่ช่อง เติมเข้าไป ก็บวกได้ง่าย คืออุปกรณ์การสอนของท่าน ท่านสอนเลข สอนอ่าน เด็กเรียนได้ดีเชียว ตอนหลังท่านไม่ต้องออกมาสอนแล้ว ท่านก็เขียนโคลงกลอนครูเทพ มันก็ดี

เพลงโรงเรียน
20220307 185104

ตอนสมัยคุณพ่อ ไม่ยอมให้มีหนี้เลย อย่าเป็นหนี้เป็นอันขาด พอเสร็จการสงคราม วิถีของเศรษฐกิจมันเปลี่ยนแปลงหมด เราต้องกู้เงินเขามาทำอะไรๆ ไม่อย่างนั้นเราก็ตั้งตัวไม่ได้ ฉันก็ต้องบอกคุณพ่อว่า คุณพ่อขาน้องทำไม่ได้อย่างที่สั่งไว้ไม่ให้เป็นหนี้นะ ต้องเป็นหนี้ มันถึงจะก้าวหน้า ไปกู้หนี้มา 3 หมื่นเศษ สร้าง ร.ร.ไม้สักถาวร พอ 3 ปี ใช้หนี้เสร็จแล้ว ก็เอาอีก 3 ปี คราวนี้เลยเหิม กู้ 3 แสน 5 นักเรียนเต็มเชียว ทำมาเรื่อยๆ จนมีอายุ 80 นี้ ก็รื้อเรือนไม้ เขาจะเอา 6 ล้านครึ่ง คราวนี้เราทำอย่างไร เรามีอยู่ 5 ล้าน คนก่อสร้างก็ใช้กันมาเรื่อย ได้อย่างถูกที่สุดก็ 5 ล้านครึ่ง ก็ไปหาเงิน หาจนได้ …ก็เอาที่ไปขายสิ

บางส่วนจากการสัมภาษณ์ อาจารย์ไฉไล เทพหัสดิน ณ อยุธยา
ผู้ก่อตั้งโรงเรียนสตรีจุลนาค
นิตยสาร “เมืองโบราณ” พ.ศ. 2526