บทละครของพระไพศาลศิลปศาสตร์
บทละครซึ่งเป็นที่รู้จักของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีมี 4 เรื่อง คือ แม่ศรีครัว บ๋อยใหม่ หมั้นไว้ และตาเงาะ ทั้งสี่เรื่องท่านประพันธ์โดยใช้ชื่อบรรดาศักดิ์พระไพศาลศิลปศาสตร์ และแสดงในงานรื่นเริงของสามัคยาจารย์สมาคม ซึ่งมีกิจกรรมบันเทิงอย่างสม่ำเสมอ ภายหลังการแสดงก็มักนำบทละครมาตีพิมพ์ในหนังสือ “วิทยาจารย์” ของสามัคยาจารย์สมาคม เพื่อให้สมาชิกที่ไม่มีโอกาสได้ชมพลอยได้รับความบันเทิงไปด้วย และต่อมาบทละครเหล่านั้นก็ได้รับการตีพิมพ์รวมเล่ม
บทละครเหล่านี้ ส่วนใหญแปลงมาจากบทละครซึ่งเป็นที่นิยมในอังกฤษและใส่บรรยากาศแบบไทยๆ รวมทั้งแทรกข้อคิดคำสอนของผู้ประพันธ์ในบรรยากาศร่วมสมัย
นอกจากนั้น เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรียังแต่งบทละครสั้นๆ สำหรับเล่นในโรงเรียนเพื่อความบันเทิง โดยใช้นามปากกา “ครูเทพ” แต่บทละครเหล่านี้ไม่เคยได้รับการรวบรวมเผยแพร่