โรงเรียนข้าราชการพลเรือนเดิมเป็นโรงเรียนมหาดเล็กหลวง และต่อมาได้เปลี่ยมผ่านไปเป็นจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สถาบันแห่งนี้มีประวัติที่น่าภาคภูมิใจ
ภายหลังจากพระราชพิธีบรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวผ่านพ้นไปเพียงเดือนเศษ ได้โปรดเกล้าฯ ให้พระยาไพศาลศิลปศาสตร์ อธิบดีกรมศึกษาธิการ เข้าเฝ้ารับกระแสพระราชดำริเรื่องการวางแนวทางการจัดการศึกษาของชาติ โดยให้ทดลองแนวพระราชดำริกับมหาดเล็กข้าหลวง พระยาไพศาลศิลปศาสตร์เร่งดำเนินการทันทีจึงสามารถตั้งโรงเรียนมหาดเล็กหลวงขึ้นเป็นส่วนราชการขึ้นตรงต่อองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และให้เปลี่ยนชื่อโรงเรียนมหาดเล็กเก่าที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ ทรงตั้งขึ้นเป็นโรงเรียนข้าราชการพลเรือนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ตามพระราชประสงค์ภายในเวลาเพียงเดือนเดียว
พร้อมกันนั้น พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้้าเจ้าอยู่หัวทรงดำริเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงโรงเรียนมหาดเล็กเดิมให้เป็นชั้นอุดมศึกษาแบบเยอรมันและฝรั่งเศสที่เรียกว่า “School of Science” แบ่งแผนกวิชาสอนต่างๆ จึงโปรดเกล้าฯ ตั้งสภากรรมการจัดการโรงเรียนข้าราชการพลเรือนฯ อันมีกรมหลวงดำรงราชานุภาพเป็นสภานายก เพื่อดำเนินการตามแนวพระดำริ ในวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2453
พระยาธรรมศักดิ์มนตรีได้รับแต่งตั้งให้รั้งตำแหน่งผู้บัญชาการโรงเรียนข้าราชการพลเรือน เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม พ.ศ. 2457 ทันทีที่ได้รับผิดชอบงาน พระยาธรรมศักดิ์ฯ ได้มีหนังสือกราบทูลนายกสภากรรมการจัดการโรงเรียนฯ ถึงความ “ไม่พร้อม” ของโรงเรียนข้าราชการพลเรือนฯ ในด้านต่างๆ และขอให้พิจารณาประกาศระเบียบ (ที่ร่างไว้แล้วตามมติสภากรรมการฯ) เพื่อแก้ปัญหาดังกล่าว
