เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีแต่งเพลงทำนองสากลไว้บ้าง บางเพลงก็เป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวาง บางเพลงก็ไม่ บางครั้งผู้นำไปร้องก็ไม่ทราบว่าใครเป็นเจ้าของบทประพันธ์ หรือบางคนก็รู้จักเพลง แต่ไม่ทราบชื่อเพลง
เพลงคิดถึง
บทประพันธ์เพลงของเจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ซึ่งเป็นที่รู้จักกันทั่วไป คือเพลง “คิดถึง” ที่ เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี ได้ประพันธ์เนื้อร้องเมื่อ พ.ศ. 2477 โดยนำทำนองมาจาก ‘Zigeunerweisen’ หรือ ‘Gypsy Airs’, Op.20(1878) ของ Pablo de Sarasate
เพลงนี้เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีแต่งให้กับนายเมล์ เอื้อเฟื้อ ครูสอนไวโอลินโรงเรียนสตรีจุลนาค เพื่อนำไปใช้ในละครร้องที่นายเมล์เป็นผู้จัด
เนื่องจากในเนื้อเพลงไม่มีคำว่า “คิดถึง” คนจำนวนหนึ่งก็จะไม่ทราบว่าเพลงนี้ชื่อ “คิดถึง” และดูเหมือนจะเป็นที่รู้จักกันในนาม “จันทร์กระจ่างฟ้า”
เพลง”คิดถึง” บันทึกเสียงครั้งแรกโดยคุณเฉลา ประสพศาสตร์ เมื่อปี 2494 ต่อมามีนักร้องทั้งชายและหญิงนำเพลงนี้มาร้องบันทึกเสียงกันหลายราย รวมทั้งลูกหลานของท่าน
เนื้อร้อง
จันทร์กระจ่างฟ้า นภาประดับดาว
โลกสวยราวเนรมิต ประมูลเมืองแมน
ลมโชยกลิ่นมาลา กระจายดินแดน
เรียมนี้แสนคะนึง ถึงน้องนวลจันทร์
งามใดหนอจะพอ ทัดเทียบเปรียบน้อง
เจ้างามต้องตาพี่ ไม่มีใครเหมือน
หากน้องอยู่ด้วย และช่วยชมเดือน
โลกจะเหมือนเมืองแมน แม่นแล้วนวลเอย….
เพลงกุหลาบ ทำนองเดซีแบล
เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรียังได้ประพันธ์เพลง “กุหลาบ” โดยใช้ทำนองเพลง Daisy Bell (Bicycle Built for Two) ซึ่งประพันธ์โดยนาย Harry Dacre ชาวอังกฤษ เมื่อ ปี ค.ศ. 1892 (พ.ศ. 2435) แต่เพลงนี้ไม่ได้รับการบันทึกเสียงจึงอาจลืมเลือนกันไป
เพลง Daisy Bell เป็นที่นิยมแพร่หลายในสหรัฐอเมริกาและอังกฤษ ในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 เนื่องจากเป็นยุคที่ผู้คนตื่นเต้นกับจักรยานที่ขี่ได้สะดวกเนื่องจากล้อหน้าและหลังมีขนาดเท่ากัน รวมทั้งมีการผลิตจักรยานหลายที่นั่ง ทำให้ผู้คนเดินทางสะดวกและประหยัด เมื่อผู้ประพันธ์ คือนาย Dacre ได้จัดทำแผ่นเสียงเพื่อจัดจำหน่าย ก็ทำให้เพลงนี้โด่งดังไปทั่วโลก
แม้ว่าในเมืองไทยไม่มีการบันทึกเสียง “เพลงกุหลาบ” นี้ไว้ แต่เชื่อว่าคนไทยจำนวนมากรู้จักทำนอง Daisy Bell (Bicycle Built for Two) ดังนั้น ก็อาจนำไปร้องได้ บางที อาจมีการบันทึกเสียงเพลงนี้ในประเทศไทยเป็นครั้งแรกก็ได้



