มนุษย์กับการศึกษา

บทความชิ้นนี้เขียนขึ้นก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครอง เป็นส่วนหนึ่งของการณรงค์ให้ผู้มีอำนาจตัดสินใจประกาศใช้แผนการศึกษาชาติเพื่อเป็นแนวทางจัดการศึกษาของประเทศ แทนที่จะปล่อยให้การจัดการศึกษาเป็นไปเองตามสถานการณ์ รวมทั้งอธิบายประเด็นสำคัญที่ควรต้องนำไปกำหนดเป็นแผนการศึกษาชาติ

หากจะค้นหาปรัชญาการศึกษาที่อยู่เบื้องหลังนโยบายสำคัญที่ท่านพยายามผลักดันมาตลอดชีวิต อันได้แก่การศึกษาภาคบังคับระดับประถมศึกษา และการอาชีวะศึกษา (วิสามัญศึกษา) บทความชิ้นนี้ก็น่าจะเป็นการสรุปรวมความคิดได้ชัดเจนมากที่สุดชิ้นหนึ่ง

น่าเสียดายที่ผู้บริหารการศึกษาในยุคนั้นไม่ได้มีความคิดเห็นเป็นไปในทางเดียวกัน แต่การที่เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรีมีหลักการที่ชัดเจนและมีแผนงานอยู่ในใจ ทำให้ท่านประกาศใช้แผนการศึกษาของชาติฉบับแรกภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครองโดยท่านใช้เวลายกร่างและนำเข้าสู่การพิจารณาของสภาจนได้รับการประกาศใช้ได้ภายในเวลาไม่ถึง 1 ปี